Những con cá Voi sẽ kế thừa Thế giới? – Will the Whales inherit the World?

Tưởng tượng xem, chúng ta có thể làm gì để chống lại sự tuyệt chủng hàng loạt lần thứ sáu? Sự chuyển đổi văn hóa nào sẽ xảy ra? Trong bài viết gần đây nhất thuộc tuyển tập các bài về “Sự Tan biến”, giáo sư Rupert Read suy xét tương lai của xã hội loài người, và sự thức dậy của những con cá Voi. Các tác phẩm nghệ thuật của Angela Cockayne được sử dụng để minh họa ý tưởng của nhà văn. 

[Lưu ý: Vì lý do bản quyền tác giả, các tác phẩm nghệ thuật của Angela Cockayne không đăng tải cùng bản dịch tiếng Việt, bạn có thể xem các tác phẩm đó tại bản gốc (tiếng Anh) với link đính kèm cuối bản dịch. ]

Hai con cá Voi Sát Thủ quyến rũ ở Hồ, ảnh được cung cấp bởi Pixabay

Về tác giả: Rupert Read

Giáo sư Rupert Read là tác giả (đồng tác giả với Samuel Alexander) của Nền văn minh đến hồi kết [Viện báo chí Simplicity, 2019]. Ông từng là phát ngôn viên của Extinction Rebellion (Tạm dịch: Nổi dậy vì Sự Tuyệt chủng), và hiện đang hợp tác với Jem Bendell biên soạn khái niệm về Sự biến đổi và Thích ứng Sâu. Cuốn  Thích ứng Sâu  sẽ được xuất bản vào tháng 6, bởi Polity Press.


Ngày 7, tháng 4, 2021
Hành tinh của chúng ta bị ám bởi một bóng ma, bóng ma này ngày càng hiện thân vào ban ngày: bóng ma của sự tuyệt chủng.
Chống lại ‘số phận’, nghĩa là sao?  Chống lại sự tuyệt chủng?
Là một trong nhiều người tham gia phong trào, tôi:
Đấu tranh để chống lại sự tuyệt chủng đang diễn ra. Sự tuyệt chủng hàng loạt lần thứ sáu – loài người, loài đang vứt bỏ nhiều loài khác mỗi ngày; Sự tuyệt chủng của các nền văn hóa trí tuệ người cổ đại; và sự tuyệt chủng của hệ sinh thái tự nhiên đa dạng sinh học. Và nổi dậy chống lại khả năng tuyệt chủng loài người và vòng quay của mọi-việc-lại-như-thường.
Tại sao lại đấu tranh như thế? Bởi vì, những gì chúng ta có thể làm ít nhất sẽ làm giảm đau thương của sự phá hoại nền văn minh (theo nghĩa đen). Dù chỉ để kéo dài sự sống thêm vài năm, hoặc giảm sự chịu đựng, hoặc chỉ để thể hiện sự vui vẻ và yêu đời giữa sự điên cuồng quanh ta, việc làm chậm ‘ngày tận thế tiềm năng’ cũng sai.
Trên hết, chúng ta thật hời hợt với các vấn đề của hệ sinh thái trái đất. Cho dù, chúng ta (loài người, Homo sapiens sapiens; hoặc chính xác hơn, homo sapiens adnihilens (loài người biết cách tiêu diệt) gần như hoặc hoàn toàn tan biến, chúng ta không có khả năng loại bỏ tuyệt đối sự sống phức tạp hoặc bất cứ điều tương tự nào. Chúng ta cần ưu tiên tìm cách giảm khả năng cận-triệt-tiêu xảy ra, như Sự tuyệt chủng hàng loạt hệ Pecmi. Đây là điều mà chúng ta làm được.
Nếu chúng ta chế ngự thiên nhiên nhiều hơn để tránh bị tan biến, thì chúng ta sẽ bị giam trong các khu vực hạn chế của trái đất vì lí do khí hậu hoặc địa lý hoặc hóa học độc hại. Chúng ta phải làm gì, để gìn giữ sự sống không-thuộc-về- chúng ta là điều cực kỳ quan trọng: để sự sống có thể tiếp tục.
Và còn tiến hóa nữa.
Hãy tưởng tượng, tương lai mà ở đó chúng ta hủy hoại mọi thứ hoàn toàn đến nổi nhân loại tiến đến tuyệt chủng, hoặc giảm một cách đáng kể và bị hạn chế ở một khu vực trong một thời gian dài. Và ở đó, chúng ta không phân loại mọi thứ rạch ròi đến nổi sự sống phức tạp tuyệt chủng. Hàng chục triệu năm tới, điều gì có thể xảy ra?
Hãy tưởng tượng, tác động của sự nóng lên chấm dứt nền văn minh nhân loại với định kiến cực đoan. Nhưng sự sống không- thuộc-về- con-người tiếp tục bung nở: ở nơi nào đó trên các đại dương.
Hãy tưởng tượng, cá Voi Sát Thủ sống sót. Và theo thời gian, không còn bị tiêu diệt hàng loạt bởi loài người,  văn hóa của chúng bung nở và lan tỏa.
Hãy tưởng tượng, sau hàng triệu năm nữa, chúng phát triển phức tạp hơn. Đến một lúc nào đó, vì áp lực và khả năng tiến hóa, và vì lựa chọn, chúng chú ý thấy các khối bền vững của trái đất sinh-sống-phía-dưới bởi bất cứ loài nào như chúng.
Điều này hoàn toàn có thể xảy ra, nếu 10 hoặc 20 triệu năm hoặc lâu hơn nữa và các hốc sinh thái mở ra, xã hội của cá Voi hoặc cá Heo có thể tiến hóa về mặt sinh học và văn hóa, sau đó di chuyển lên đất liền (chính là nơi mà chúng xuất phát, khoảng 40 triệu năm trước).
Và có lẽ, nếu chúng tự tạo ra nền văn minh riêng, dựa vào các nền văn minh huy hoàng mà chúng đã có, chúng sẽ thực hiện theo cách ít thiển cận hơn nền văn hóa nổi trội thế giới của đế chế loài người. Như đa số động vật giáp xác, chúng không áp dụng chủ nghĩa: ‘cá nhân’, chủ nghĩa này làm bá chủ thế giới nói-tiếng-Anh và ngày nay còn rộng hơn nữa. Và điều đó đang giết chết chúng ta (và cả chúng).

“Đa số động vật giáp xác, chúng không áp dụng chủ nghĩa: ‘cá nhân’, chủ nghĩa này làm bá chủ thế giới nói-tiếng-Anh và ngày nay còn rộng hơn nữa. Và điều đó đang giết chết chúng ta (và cả chúng).”

Không phải những cá nhân là đơn vị nền tảng của sự tồn tại xã hội, những cá nhân được đặt vào các cộng đồng. Chúng ta được sinh ra trong cộng đồng. Cá nhân chết; cộng động sống…
Ở thời đại này, nhân loại hình như không hiểu điều này. Chúng ta có thể học hỏi từ các động vật khác, những loài mà cách chúng sống thể hiện sự hiểu biết về quan điểm này?
Tôi đang đọc một cuốn sách kỳ diệu: Cuộc sống văn hóa của cá Voi và cá Heo viết bởi Hal Whitehead và Luke Rendell. Thật phi thường, khi các động vật giáp xác xoay sở để duy trì và phát triển văn hóa của chúng, trong khi vài thập kỷ qua, chúng bị con người giết thịt. Bất chấp lịch sử kinh hoàng đó, chúng vẫn duy trì (các) văn hóa – các truyền thống linh động: tiếng hát, thời trang, nghỉ mát, nổi lo về cái chết và sắp chết, tất cả đều được ghi lại bởi Whitehead và Rendell. Bạn tưởng tượng xem nhân loại bị tàn sát, giảm  còn khoảng một phần nghìn. Đây là điều mà chúng ta đã làm với các động vật giáp xác. Không thể tưởng tượng nổi sự man rợ, sự độc ác – và nhìn từ quan điểm hệ sinh thái, sự ngu xuẩn. Thật quá đỗi ám ảnh.
Và dù vậy, chúng vẫn tồn tại. May quá, ở một chừng mực nào đó, chúng ta thức tỉnh vì sự man rợ của chính mình và chúng ta cho chúng một nửa cơ hội để sống sót.
Cá Voi Đen, ảnh được cung cấp bởi Pixabay
Whitehead và Rendell đề xuất một dấu hiệu văn hóa khác, mà chúng ta nên tìm kiếm ở các động vật giáp xác để xác nhận tính từ ‘(thuộc) văn hóa’ được áp dụng thích hợp với chúng, : sự ngu xuẩn của xã hội. Bằng cách không-cởi-mở với các loài phi-văn-hóa và không có các truyền thống linh động hoặc không học hỏi xã hội, loài-có-văn-hóa dường như ngu ngốc và không-tối-ưu.
Tự mình chiêm nghiệm, ở mức khá trừu tượng, chúng ta có thể hiểu điều này (ở tầm vĩ mô, tất cả chúng ta quá quen thuộc với sự ngu xuẩn của con người); tuy nhiên, cách cư xử vô lý và tạp nham của chúng ta lại chứng tỏ điều ngược lại. Vì thế, chúng ta thường mô tả: hành động của một ai đó là ngu xuẩn; và ngu xuẩn vậy, tại sao họ vẫn làm?’
Whitehead và Rendell trình bày một ví dụ nổi bật, khi các động vật giáp xác: mắc cạn hàng loạt.
Hiện tại, sự mắc cạn hàng loạt có thể được giải thích, thật bi kịch, vì ô nhiễm làm các động vật giáp xác ốm; hoặc vì tần sóng siêu âm của hải quân, bừa bãi và rất phá hoại, tràn khắp các biển. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, những lý giải như vậy không phù hợp. Các nguyên nhân trên không lý giải được các trường hợp, như: một hoặc vài xác cá voi bị cuốn trôi, bị bệnh hoặc bị thương, trong khi các cá thể khác thì khỏe mạnh.Và nghe có vẻ ngu ngốc, thế hệ sau chúng không muốn tự cứu bản thân, ngay cả khi loài của chúng bị diệt vong, trừ phi, chúng ta thay đổi cơ cấu và thay vì, hỏi mãi: ‘tại sao con cá Heo này không tự cứu nó, hoặc không để được cứu?’, bạn nghĩ xem: ý tưởng ‘bản thân’  có phiến diện không?
Có lẽ, khái niệm ‘bản thân’ của động vật giáp xác vượt qua những gì, mà chúng ta  xem là sự chia rẻ giữa ‘các cá nhân’.
Để hiểu xã hội động vật giáp xác, chúng ta phải gạt đi các giả định triết lý – hoặc lý tưởng về phân loại các loài, trong cuốn Capitalocene, các giả định nghe có vẻ tự nhiên về loài người (nhưng, điều đó đa phần vì chúng ta đắm chìm trong chủ nghĩa cá nhân: chúng ta không nhận thấy điều đó áp dụng ở biển, nơi chúng ta bơi lội). Chúng ta nên suy ngẫm về thực tế sống của những gì, mà chúng ta định nghĩa là ‘lớn-hơn-bản ngã’.

“Chúng ta nên suy ngẫm về thực tế sống của những gì, mà chúng ta định nghĩa là ‘lớn-hơn- bản ngã’.”

Tôi cho rằng, nếu các động vật giáp xác có thể nói chuyện với chúng ta: về điều mà chúng chịu đựng khi mắc cạn hàng loạt, và chúng là loài- mà chúng ta đang tìm kiếm để dẫn trở lại biển, chúng sẽ nói: ‘Bạn khuyên tôi tự cứu bản thân. Nhưng bạn vẫn chưa hiểu, nếu tôi làm như bạn bảo, (một phần) của chính tôi vẫn chết ở biển. Và tôi sẽ thực hiệu điều đó như thế nào?…’ Nếu chúng ta hiểu điều đó, thì chúng ta có thể có cơ hội sống sót hơn trên hành tinh này. Vì chúng ta là một tập thể
Những loài chọn ở lại cùng với đồng loại đang hấp hối và cùng chết, có thể nói: Chúng ta cùng đứng ở đây, chúng ta cùng nằm xuống ở đây – chỉ vậy thôi.
Nếu chúng ta hiểu điều đó, nếu chúng ta cảm thấy gần gũi với ‘các loài khác’ đến nổi chúng ta không thể để chúng ra đi, thì chúng ta có thể cùng nhau suy ngẫm về nền văn minh như một tập thể, chứ không phải như một cá nhân. Và như thế, chúng ta có thể cùng nhau sống. Nếu chúng ta có thể trực tiếp cảm nhận cuộc sống thực tế của những người khác, thì chúng ta có thể cùng họ chịu đựng hoặc chết. Trên thực tế,  chúng ta không cảm được như vậy.
Các động vật giáp xác có tính giao tiếp giúp chúng ta hiểu về cộng đồng và mối quan hệ mặt-đối-mặt. Hoặc có lẽ, chúng vượt qua nó. Một ví dụ khác cho thấy chúng ta khác xa các loài bò sát khác (loài không quan tâm đến sự trẻ trung của bản thân và sẽ ăn thịt loài nào đi ngang qua), nhưng không được tiến bộ như chúng, như những động vật giáp xác.
Chúng ta cần trở thành loài động vật nào để sống sót sự tàn phá sinh thái đang tới, và không phá hoại thêm nữa? Chúng ta cần ngẫm-và-cảm như một tập thể. Các loài giáp xác, như: cá Nhà táng, cá Voi Sát thủ, cá Voi Lưng gù, và cá Heo mũi chai, chỉ cho chúng ta thấy cách sống: nếu chúng ta sẵn lòng nghe chúng.
Suy ngẫm về cách mà các động vật giáp xác sống, tự nguyện tự sát tập thể – bởi vì, theo một cách rất tuyệt vời, chúng không thể hoặc không muốn tưởng tượng rời bỏ nhau. Và như chúng ta vẫn thấy, hiện tượng đó diễn ra cực kỳ cảm động, khi mắc cạn hàng loạt, chúng chủ động kháng cự lại việc được cứu, – điều này còn giúp chúng ta lý giải được làm thế nào để không tiến đến tự sát hàng loạt toàn cầu. Bởi vì, chúng ta đang hành động như chúng, nhưng không giống các động vật giáp xác, chúng ta chấp nhận chủ nghĩa cá nhân quá dễ dàng đến nổi chúng ta tưởng tượng được việc rời bỏ nhau, số phận ai người đó giữ.
Chúng ta có thể học cách suy nghĩ và noi gương cá Voi và cá Heo – chúng đơn giản không sống như chúng ta.
Bây giờ, hãy tưởng tượng chúng ta tưởng tượng không nổi nữa. Tưởng tượng rằng chúng ta thất bại và đang trượt dốc, nhưng chúng ta không axit hóa và đun nóng các đại dương đến nổi chúng ta vứt bỏ các động vật giáp xác. Và tưởng tượng rằng, trong thời gian khó nhọc, chúng ta sử dụng vài nguồn lực còn lại để cố gắng giúp các động vật (voi, tinh tinh lùn và tất cả các loài động vật khác với nền văn hóa đầy triển vọng –  sự triển vọng này  thiếu vắng trong nền văn hóa của con người) khỏi bị xóa sổ. Tưởng tượng rằng, hàng triệu năm sau, chúng sống sót và thịnh vượng.
Điều đó có thể xảy ra.
Điều đó có thể xảy ra ở thế giới, nơi mà con người không còn bị loại bỏ, mà chỉ bị hạn chế về mặt địa lý lâu dài. Đồng thời, tưởng tượng một viễn cảnh có-thể-ly-kỳ hơn: một thế giới, nơi mà con người và hậu duệ động vật giáp xác cùng tồn tại và học hỏi lẫn nhau. Đương nhiên, điều tôi muốn chia sẻ ở đây là: thậm chí nếu chúng ta bị tiêu diệt (chưa ai biết chắc điều gì), thì mỗi “hành động” mà chúng ta thực hiện nhân danh tự nhiên có thể có giá trị khôn lường. Khoan kể đến sự đun nóng hiệu ứng nhà kính, nếu chúng ta ngừng thải nhựa ra biển,  thì chúng ta đã gia tăng cơ hội tạo ra viễn cảnh tuyệt vời như trên.
Khi chúng ta suy ngẫm về sự thành công của nền văn minh – khi chúng ta nghiêm túc xem xét ý tưởng: nền văn minh này sẽ được ta thay thế bằng điều gì đó – tuy nhiên, chúng ta thường xem các động vật phi-con-người không phải là nhân tố giúp chúng ta thành công. Nhưng, nếu chúng ta bắt đầu nghĩ xa hơn (chính xác là điều mà bây giờ chúng ta cần học thêm), có vậy thì viễn cảnh đó mới có thể thành hiện thực. Có lẽ, một ngày nào đó sẽ có hệ sinh thái lành mạnh, nền văn minh cộng đồng xuất phát từ các động vật giáp xác ngày nay, sống và chết trên sự đỗ nát mà chúng ta để lại. Nếu điều đó xảy ra, chúng ta sẽ rất vui, vì chúng ta đã không phá hoại nhiều hơn những gì chúng ta đã làm.
Thật khó khắn khi đối diện với khả năng loài người biến mất khỏi hoàn toàn hoặc khỏi trái đất. Bởi vì, chúng ta có trái tim nhân hậu, có khả năng tạo ra những điều và những mối quan hệ đẹp đẽ. Những động vật giáp xác cũng có những khả năng như vậy. Trên thực tế, một vài khả năng của chúng có thể còn tuyệt vời hơn của chúng ta.
Tôi cho rằng, điều trọng tâm mà chúng ta cần hướng tới là tự nhiên. Nếu không có các hệ sinh thái khả thi, chúng ta không là gì cả. Đơn vị cơ bản trong tự nhiên tất nhiên không phải là cá thể sinh học hoặc các loài, mà là cộng đồng: Hệ sinh thái.
Trong tương lai, chúng ta có thể hy vọng, các cộng đồng tự nhiên sẽ ít bị tổn thương vì sự phá hoại – nếu chúng ta, con người mong muốn học, ví dụ: từ cá Voi và cá Heo. Hoặc nếu chúng ta nhường đường cho chúng. (Hoặc những cá thể Quạ, Sói, Voi, Đười Ươi, Tinh Tinh Bonobo, và cả động vật thân mềm.). Qua thời gian dài còn lại trên trái đất trước khi mặt trời bắt đầu nóng quá độ liên tục và Phản hồi cân bằng Gaia có thể không hoạt động được nữa, bất cứ loài nào có thể dễ dàng tiến hóa trở thành loài có khả năng điều chỉnh cân bằng hơn những gì chúng ta đã làm từ trước đến nay, để tận hưởng cuộc sống giàu văn hóa với quy mô lớn.
Khi chúng ta bị triệt tiêu, trông thật ngu xuẩn và bi thảm, nhưng những loài bị tuyệt chủng khác còn tệ hơn rất nhiều. Điều tuyệt vời nhất là bảo tồn những loài này nguyên vẹn và cứu chúng khỏi bị tuyệt chủng, vì cuộc sống rực rỡ của chúng bây giờ và vì vẻ rực rỡ vẫn tiếp diễn và đang đợi chúng ở tương tai tiến hóa.
Trong Thời kỳ Đen tối sắp tới, các điểm nóng đa dạng sinh học sẽ là những ngôi nhà chung mới. Thật quá khó để bảo vệ các động vật giáp xác khỏi các thảm họa đang tới. Chúng ta phải cố gắng hết sức để ngăn chặn các đại dương trở thành những khu vực chết khổng lồ; Điều này cho thấy các sơ đồ địa kỹ thuật quá sai. Một vấn đề không hề nhỏ, đó là làm thế nào để ngăn thế hệ hiện tại và tương lai khỏi việc trực tiếp giết những loài đó, thay vào đó là tạo cơ hội để các loài này thừa kế trái đất. Sự sụp đổ của nền văn minh sẽ không biến môi trường thành các sở thú (hoặc công viên dưới nước) hiếu khách. Những đồng loại tuyệt vời này cần đủ không gian sống và phát triển. Và nhiêu đó cũng nhiều rồi: bởi vì, rất có khả năng là con người ăn thịt chúng và đánh sụp các nền văn minh.
Đây là động lực lớn nhất thôi thúc tôi nổi dậy chống lại sự tuyệt chủng. Đấu tranh từ cấp vĩ mô tới vi mô, nhằm cứu càng nhiều càng tốt: cá Voi, cá Heo, Tinh Tinh bonobo và nhiều loài khác. Điều thách thức nhất trong quá trình này là giảm dân số loài người, thì sẽ giảm số người có ý định sẵn sàng giết các loài khác, dù việc giết thịt đó nuôi chúng ta trong một thời gian – hãy bắt đầu suy ngẫm, tưởng tượng và có cảm xúc.
Và hành động, hành động hơn vạn lời nói.
Những hành động đẹp đẽ đầy ý nghĩa.
Dịch từ nguồn tiếng Anh: https://dark-mountain.net/will-the-whales-inherit-the-earth/
Digiprove sealCopyright secured by Digiprove © 2021

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *