Nông nghiệp tái sinh là gì và có thể nuôi cả thế giới không? – What is regenerative agriculture and can it feed the world?

Thứ năm, ngày 4 tháng 3, 2021, tác giả bài viết: Neil Simpson
Nông nghiệp tái sinh là một khái niệm mới. Chúng ta sẽ quen dần với khái niệm này. Tại sao? Bởi vì sự sống phụ thuộc vào nó. Các phương pháp nông nghiệp chuyên canh hiện tại không bền vững; chúng phá hủy các hệ thống sinh thái và làm suy giảm sự đa dạng sinh học. Nông nghiệp tái sinh khắc phục thiệt hại này và bảo đảm nguồn lương thực.

Nông nghiệp đang đi vào ngõ cụt

Cũng như hơn nửa thế giới, tôi sống ở các khu vực thành thị, tách khỏi nông nghiệp. Thật lòng mà nói, tôi biết gì về quá trình làm thế nào để thức ăn xuất hiện tại bàn không? Đóng gói và quảng cáo thực phẩm trình chiếu những hình ảnh tươi vui của những ô thửa màu xanh và những chiếc máy nông nghiệp sắc màu đang cày trên các cánh đồng vàng óng được phân chia thẳng hàng. Gần một phần ba lương thực của thế giới bị lãng phí mỗi năm, điều này đưa ta tới giả định: chúng ta đang có nguồn lương thực dồi dào.
Hiển nhiên, công nghiệp hóa nông nghiệp đã và đang sản xuất sản lượng lương thực đáng kể trong những thập kỷ qua, với mỗi cải tiến kỹ thuật được giới thiệu để giảm sức người và tăng sản lượng: các máy kéo thay thế những chú ngựa, và kết hợp với máy gặt. Chúng ta xác định Nitơ, Phốtpho và Kali là những yếu tố phát triển cây trồng, sau đó tạo ra phân bón tổng hợp từ chúng. Chúng ta cũng sáng chế ra thuốc diệt cỏ và thuốc trừ sâu mà người nông dân có thể sử dụng để diệt cỏ và côn trùng, chỉ việc phun thuốc thôi. Công nghiệp hóa nông nghiệp là ví dụ điển hình của sự khéo léo của con người.
Vậy thì, vấn đề là gì? Vấn đề là các giải pháp nông nghiệp ngắn hạn đang nung nấu các thảm họa dài hạn.
© Pexels & Tom Fisk

Độc canh

Các thực tiễn chuyên canh của chúng ta trải khắp trái đất bằng các phương pháp độc canh: các cánh đồng chỉ trồng duy nhất một loại cây. Suy cho cùng, nếu bạn kiếm được nhiều tiền hơn từ việc trồng bắp, tại sao bạn lại trồng các loại khác? Nhìn từ góc nhìn kinh tế, thì chuyên canh là hợp lý cho đến khi vụ mùa hoàn thành và ta gặp phải các khó khăn về cỏ hoặc côn trùng đói. Xét về phương diện kinh doanh, hiệu quả lớn hơn tương đương lợi nhuận lớn hơn, và tất nhiên chúng ta triển khai chuyên canh.
Đáng tiếc, độc canh làm giảm lượng tương tác tự nhiên giữa các sinh vật sống khác nhau, vì hầu hết chúng đều bị loại bỏ, hoặc bị giết bởi các chất hóa học để đảm bảo sản lượng vụ mùa. Nói các khác, độc canh làm giảm sự đa dạng sinh học. Vào năm 2020, phim tư liệu của David Attenborough về Sự tuyệt chủng: Các cơ sở lập luận, nhà sinh thái học đất, Richard Bardgett giải thích: ‘Đất đáng lẽ tràn đầy sức sống. Một trong những điều quan trọng nhất là các động vật sống trong đất phân tách hữu cơ, giúp cây trồng phát triển.’ Nông nghiệp độc canh nghiền nát các mối quan hệ sinh thái này.

Các tập quán gây hại

Khi nảy sinh các vấn đề, chúng ta thường can thiệp vào các quá trình tự nhiên: chúng ta xới đất trước khi gieo hạt, điều này làm suy thoái đất và giải phóng khí nhà kính; sau thu hoạch, chúng ta dọn sạch các loại cây không cần, làm cho đất trống gánh chịu thời tiết khắc nghiệt và xói mòn. Vì đất bị suy thoái không thể giữ nước được như đất khỏe, chúng ta nhận hậu quả là các mùa hạn hán không cần thiết.
Nông nghiệp chuyên canh đang gây chiến với thiên nhiên. Khi bạn đàn áp bản năng tự nhiên vì hiệu suất, điều gì sẽ xảy ra? Ví dụ: nếu tôi làm việc ở văn phòng, 12 tiếng mỗi ngày, không ra ngoài nghỉ ngơi, thậm chí không có thời gian dừng và ăn bữa trưa tử tế, tôi có thể sẽ hoàn thành nhiều việc hơn. Nhưng cứ kéo dài như vậy, tôi cũng thấy căng thẳng, sức khỏe yếu và đau khổ. Đây là những gì mà chuyên canh đang làm đối với đất.

Suy thoái đất

Như bạn biết, đây là tin xấu. Tại sự kiện Ngày Đất Thế giới năm 2014, tại Rome, nhà hoạt động người Hà Lan, Volkert Engelsman, Đại sứ Hữu cơ của IFOAM Organics International, chia sẻ rằng:’chúng ta đang mất đất với diện tích 30 sân bóng mỗi phút, hầu như đều vì nông nghiệp chuyên canh.’ Nói đế Tuyệt chủng: Các cơ sở lập luận, Robert Watson (Chủ tịch Diễn đàn Chính sách-Khoa học liên chính phủ về Đa dạng sinh học và các dịch vụ hệ sinh thái chia sẻ: ‘sản xuất lương thực ở một số nơi trên thế giới đang sụt giảm vì đất suy thoái và biến đổi khí hậu.’
Lớp đất phía trên nơi mà cây trồng phát triển gọi là đất mặt. Tốc độ đất mặt hình thành trong thế giới tự nhiên phụ thuộc vào nhiều yếu tố, như địa hình và khí hậu, nhưng cần xấp xỉ 500 năm để phát triển 2,5cm đất mặt. Lưu ý điều này – tôi sẽ trở lại sau.
Nếu chúng ta tiếp tục thực hiện các thực tiễn nông nghiệp chuyên canh, trải rộng và như hiện tại, chúng ta sẽ làm gia tăng sự nguy hại đến các nguồn cung cấp lương thực.

Nông nghiệp tái sinh có thể giúp như thế nào?

Những người nông dân thực hiện các phương pháp nông nghiệp tái sinh thuận tự nhiên. Họ trồng trọt bằng các phương pháp nhằm hồi sinh các hệ sinh thái. Các phương pháp này phức tạp và đa dạng, bởi vì mỗi phương pháp chỉ thích ứng với hệ sinh thái, các đặc tính đất và khí hậu tại nơi đó.
Tuy nhiên, vài nguyên tắc chung về nông nghiệp tái sinh, gồm:
  • Xây dựng nông nghiệp bền vững
  • Nông nghiệp bền vững là hệ sinh thái tự túc và bền vững.
  • Quản lý tốt chăn thả
  • Gia súc sẽ di chuyển dần trên khắp diện tích đất để gặm cỏ và bón phân cho đất, thay vì chỉ ở tại một khu vực đất và được cho ăn từ máng.
  • Chọn phương pháp hữu cơ
  • Không sử dụng hóa chất diệt cỏ hoặc trừ sâu tổng hợp.
  • Phát triển vụ mùa “che phủ”
  • Trồng các cây hợp mùa đông giữa các mùa vụ để che phủ, bảo vệ đất và gia tăng độ phì nhiêu.
  • Ủ phân
  • Bất cứ thứ gì được trồng mà không thể sử dụng nữa, trả lại cho đất.
  • Giảm hoặc không xới đất.
  • Xới đất là quá trình cày và xới đất lên để chuẩn bị cho mùa vụ.
  • Xới đất làm gián đoạn đất, làm giảm khả năng giữ nước và các chất dinh dưỡng, và gia tăng xói mòn.

Làm thế nào để triển khai nông nghiệp tái sinh?

Quá nhiều thông tin phải không? Tôi sống lâu ở thành phố và không có kinh nghiệm nông nghiệp, vì vậy tôi hiểu bạn cảm thấy thế nào. Gần đây, tôi đến sống ở một nông trại nhỏ có tên là Witchwood, tuy nhỏ nhưng là ví dụ tuyệt vời về triển khai nông nghiệp tái sinh.
© Jill Redwood

Witchwood, Goongerah

Nông trại Witchwood (trên) có 22 hecta, tại thung lũng nhỏ của Goongerah, 340km phía Đông thành phố Melbourne, Úc. Chủ nông trại Witchwood là Jill Redwood, đồng thời là người đấu tranh bảo vệ sự đa dạng sinh học cho vùng cao cùng với Environment East Gippsland.
Khi bà Jill mua mảnh đất này vào năm 1983, nó trần trụi và không có sức sống. Dần dần, bà trồng thêm cây, làm vườn, và hàng rào, xây dựng nông trại hữu cơ có gà, ngỗng, dê và ngựa. Bà Jill sống càng bền vững càng tốt, lối sống của bà ảnh hưởng đến thiết kế của Witchwood.

Các nguyên tắc cơ bản của Witchwood

  •  Không sử dụng hóa chất
  •  Cho phép các hệ sinh thái đất phức tạp tương tác thuận tự nhiên.
  • Các hóa chất diệt vi khuẩn tự nhiên có lợi cho đất, rễ cây và lưu trữ carbon.
  • Không chăn thả quá mức
  • Để cỏ phát triển, chết, và tạo thêm dinh dưỡng cho đất.
  • Không xuất khẩu phân ủ
  • Giữ phân ủ ở nông trại để tạo độ phì nhiêu cho đất.

Bà Jill đã thực hiện điều đó như thế nào?

Tôi đến nông trại xinh đẹp của bà Jill, sau khi Melbourne triển khai phong tỏa dài ngày vì COVID-19, 2020. Bà Jill làm việc chăm chỉ để tạo ra môi trường phát triển các hệ sinh thái và các thành phần hữu cơ, nhưng hành trình của bà ấy khá đơn giản.
Bà Jill chia sẻ: ‘Khi tôi đến đây, đất suy thoái cứng và tôi không tìm thấy nhiều giun. Đó là điều đầu tiên cần cải thiện, vì vậy, tôi trồng nhiều cây có nguồn gốc Châu Âu và cây bản địa – cả hai loại đều hữu ích’. Tôi thấy rõ việc sử dụng các phương pháp tự nhiên mang lại hiệu quả tốt. Thế giới tự nhiên có thể thực hiện nhiệm vụ của các hóa chất, phun thuốc và phân bón nhân tạo, nếu bạn trao cơ hội.’

Đồng ý, nhưng triển khai nông nghiệp tái sinh diện rộng thì sao?

Trang trại chăn nuôi của Brown, phía Bắc Dakota

Trang trại chăn nuôi của Brown với diện tích 5000 hécta, ở Mỹ. Trong suốt những năm 90 giữa thế kỷ 19, Gabe và Shelly Brown phải gánh chịu bốn năm mất mùa vì ảnh hưởng thời tiết, và bắt đầu thử nghiệm trồng trọt không cày xới, để đất giữ ẩm và giảm chi phí nhiên liệu. Tiếp theo, nông trại ngừng sử dụng phân bón do người làm, thuốc diệt nấm, và thuốc trừ sâu, đồng thời bắt đầu đa dạng hóa cây trồng. Việc di chuyển của gia súc giữa các đồng cỏ cũng được thay đổi, vì mỗi đồng cỏ sau khi gia súc gặm sẽ để yên ít nhất 360 ngày để hồi sinh.
Kết quả đạt được, trang trại chăn nuôi của Brown bây giờ kinh doanh thành công, bán “nông sản thương mại” như bắp và lúa mì, cũng như thịt bò, lợn, cừu chăn thả tự do, và gà, mật ong, rau và trái cây. Gabe Brown đang triển khai phong trào nông nghiệp tái sinh ở Bắc Mỹ cùng với Understanding Ag và ông Brown khẳng định rằng: Nông nghiệp tái sinh tạo ra ‘nhiều cm’ đất mặt trong 20 năm.
© Pexels & Kaboompics.com

Nông nghiệp tái sinh có thể nuôi cả thế giới không?

Với kinh nghiệm của bản thân, tôi thấy được nhiều lợi ích của nông nghiệp tái sinh, nhưng tôi lo nó sẽ ít hiệu suất hơn so với nông nghiệp chuyên canh: Dân số bùng nổ và gia tăng nông nghiệp chuyên canh không cùng song hành. Chúng ta có thực sự nuôi được nhiều người như hiện nay – và nhiều hơn nữa – mà không sử dụng phân bón, thuốc diệt cỏ và độc canh?
Một trong những phân tích khoa học lớn nhất từ trước đến nay về nông nghiệp tái sinh đã cố gắng trả lời câu hỏi này vào tháng 11/2020. Tạp chí các tiến bộ khoa học Mỹ phân tích 41,946 các thực tiễn nhằm so sánh nông nghiệp ‘đa dạng hóa’ (tái sinh) với ‘đơn giản hóa’ (độc canh). Các kết quả được báo cáo trong bài viết: Sự đa dạng hóa nông nghiệp thúc đẩy nhiều dịch vụ hệ sinh thái mà không tổn hại đến năng suất.
Các bộ óc tại Các Tiến bộ Khoa học kết luận rằng: những nông dân không trải nghiệm sự sụt giảm sản lượng mùa vụ, khi họ triển khai nông nghiệp tái sinh. Đồng thời, nghiên cứu nhấn mạnh, mỗi trang trại cần sự kết hợp cân bằng các thực tiễn, nhằm đạt được các kết quả tốt nhất, đây là một trong những thách thức lớn nhất đối với những người nông dân mong muốn chuyển đổi.

Về kinh tế thì sao?

Chúng ta không nên đánh giá tính sống còn của nông nghiệp tái sinh chỉ dựa vào tiêu chí sản lượng, cụ thể không phải là tiêu chí kinh tế. Nhiều mùa vụ hơn không đồng nghĩa với việc tạo ra nhiều tiền hơn cho những người nông dân. Trong trường hợp trang trại chăn nuôi của Brown, Gabe Brown khẳng định sau nhiều năm thách thức về tài chính, trang trại chăn nuôi bây giờ tạo ra lợi nhuận 100$ Mỹ trên mỗi héc ta, mỗi năm. Gabe chia sẻ: ‘Nếu bạn xây dựng hệ thống sinh thái nông nghiệp khỏe mạnh, bạn sẽ kiên cường’.
Vào năm 2017, Dự án Xả nước cho phép xả nước: Đề án Toàn diện nhất được đề xuất để đảo ngược Sự Nóng lên Toàn cầu. Cuốn sách đánh giá và xếp hạng tất cả các giải pháp đối phó với sự nóng lên toàn cầu hiện thời. Nếu cùng nhau thực hiện, các giải pháp sẽ đẩy hiệu ứng khí nhà kính toàn cầu đến đỉnh điểm, rồi giảm xuống – ‘xả nước’. Nhà biên tập Paul Hawken và một nhóm gần 70 nhà nghiên cứu biên soạn cuốn sách, và Ban cố vấn gồm 120 thành viên gồm có các nhà khí hậu học, nhà sinh học, nhà kinh tế học và các nhà phân tích tài chính phê chuẩn các cơ sở lập luận. Dự án ‘Xả nước’ kết luận rằng:’nông nghiệp tái sinh có thể thu hồi 1.9 nghìn tỉ USD vào năm 2050 [toàn cầu], với vốn đầu tư là 55 tỉ USD.’
© Pexels Pixabay

General Mills

1.9 nghìn tỉ USD là một cái bánh rất lớn, đương nhiên, các công ty thực phẩm lớn đều muốn có phần. General Mills lên kế hoạch triển khai nông nghiệp tái sinh trên một tỉ hécta đất vào năm 2030. Nếu General Mills nghe có vẻ quen bạn, thì có thể là vì công ty lớn này đứng đằng sau các nhãn hàng như: Cheerios, Häagen-Dazs, Wanchai Ferry và Betty Crocker.
Công ty Nam Mỹ đang quảng bá nhiều ý tưởng, mà tôi sẽ đề cập đến ‘sáu nguyên tắc chính’ của họ. Những nguyên tắc này tương tự với những nguyên tắc được sử dụng ở Witchwood và trang trại chăn nuôi Brown, như giảm thiểu xới đất, cần che phủ đất, và tích hợp gia súc.
General Mills cũng đầu tư vào nghiên cứu, như các nghiên cứu lâu dài về lợi ích bao phủ đất ở Đại học Manitoba.

Cuộc đua tái sinh

Kế hoạch của General Mills đề xuất các thực tiễn nông nghiệp bền vững được nhân rộng, nhưng đây có phải là xu hướng toàn cầu? Dự án Xả nước đã cố gắng trả lời câu hỏi lớn và hóc búa này vào năm 2017, ước tính diện tích đất để triển khai nông nghiệp tái sinh sẽ tăng từ 108 triệu hécta lên một tỉ vào năm 2050 (đối với bối cảnh vào năm 2016, được tính là 12 tỉ hecta, hoặc 4.87 tỉ hecta trên toàn thế giới được dùng cho nông nghiệp).
Dự án Xả nước (ước lượng) ước tính dựa vào tốc độ mà nông nghiệp hữu cơ đang được triển khai toàn cầu, kết hợp với mong đợi rằng: những người nông dân hiện đang triển khai một hoặc hai thực tiễn nông nghiệp tái sinh, sau này sẽ bỏ hết các thực tiễn thoái hóa (như Gabe Brown đã thực hiện ở trang trại chăn nuôi của Brown). Hơn nữa, Dự án Xả nước dự đoán, 424 triệu hecta đất nông nghiệp bị suy thoái và bỏ trống có thể hồi sinh nhờ vào nông nghiệp tái sinh vào năm 2050.

Còn gì cần thay đổi?

Nỗ lực đánh giá tiềm năng nông nghiệp tái sinh toàn cầu là một nhiệm vụ khổng lồ, nhưng về mặt kinh tế, sản lượng và quy mô đều cho thấy sự hứa hẹn tích cực. Tuy nhiên, nông nghiệp chỉ là một phần của hệ thống lương thực toàn cầu, chúng ta còn nhiều lĩnh vực cần cải thiện.
Viện nghiên cứu Nguồn lực Thế giới nhấn mạnh điều này trong báo cáo năm 2018, Tạo Tương lai Lương thực bền vững. Cũng như tầm quan trọng của các nguyên tắc nông nghiệp tái sinh, báo cáo kết luận giảm lãng phí lương thực, chuyển sang chế độ ăn uống bền vững, tái tạo đất than bùn và cải thiện quản lý ngư nghiệp hoang dã là những yếu tố tất yếu góp phần bảo đảm tương lai lương thực bền vững.
© Pexels Pixabay

Bảo vệ đất

Hệ thống lương thực toàn cầu đủ phức tạp để nổ tung đầu bạn, nhưng có hai yếu tố chính là: không có đất khỏe mạnh, khó phát triển lương thực; không có lương thực, con người không thể tồn tại. Các phương pháp nông nghiệp chuyên canh diện rộng quá tải đang đe dọa sức khỏe của đất khắp thế giới.
Hiệp hội Khoa học Đất của Mỹ nhận định 2.5cm đất mặt có thể cần vài trăm năm hoặc lâu hơn để phát triển. Nông nghiệp tái tạo thách thức những hạn chế đó: Gabe Brown tái tạo nhiều cm đất mặt trong 20 năm; Jill Redwood kể với tôi, bà tìm thấy những công cụ làm vườn tại Witchwood ‘bị che phủ bởi 12 hoặc 15cm đất mặt.’
Chúng ta sẽ không thất bại. Nông nghiệp tái tạo đang chứng minh điều này, nếu con người làm việc cùng với thiên nhiên, thay vì chống lại thiên nhiên, chúng ta có thể xây dựng một thế giới tươi sáng và khỏe mạnh hơn.
Dịch từ nguồn tiếng Anh:https://rebellion.global/blog/2021/03/04/regenerative-agriculture-feed-world/

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *