Công nghiệp thời trang mang lại hệ lụy gì và chúng ta có thể làm gì để khắc phục? – What is wrong with the fashion industry and how can we fix it?

Thứ hai, ngày 26/7/2021, viết bởi Erin MacDermott
Hơn ba mươi năm qua, mối quan hệ của chúng ta với trang phục đã thay đổi rất nhiều. Thói quen mua sắm của chúng ta chẳng còn như xưa và tủ quần áo ngày càng to hơn.  Trước đây, chúng ta mua sắm theo mùa, bây giờ, mua sắm hàng tuần với vài đồng tiền lẻ trong túi là chuyện thường.
Trong khi các tủ quần áo tràn ngập có thể làm ta cảm thấy “đủ” hơn một lúc, thì môi trường đang gánh chịu hậu quả khủng khiếp. Tủ quần áo cá nhân không còn là chuyện của cá nhân bạn, và đã đến lúc tất cả chúng ta cần biết rõ chuyện gì đang xảy ra.

ĐỊNH NGHĨA THỜI TRANG NHANH?

Nguồn: Unsplash
Những tìm kiếm trên Google đưa ra các gợi ý về thời trang nhanh đều mô tả ngành công nghiệp này với ba yếu tố chính: i) Tốc độ sản xuất ii) Giá thành thấp và iii) Lợi nhuận khổng lồ cho những công ty nhắm-đến-người-tiêu-dùng.
Ví dụ: Theo Wikipedia:
Thời trang Nhanh là thuật ngữ được sử dụng để mô tả mô hình kinh doanh lợi nhuận cao bằng cách nhân rộng xu hướng thời trang sàn diễn và các thiết kế thời trang cao cấp, rồi sản xuất hàng loạt với giá thành thấp.
Wikipedia, tháng 1/2021
Đúng. Thời trang nhanh đơn giản chính là sản xuất nhanh hàng may mặc với thiết kế sao chép thời trang sàn diễn.  Hàng may mặc được sản xuất cho những nhà phân phối lẻ với giá thấp nhất có thể, được bán với số lượng lớn online và tại các đường phố khắp nơi trên thế giới.
Các định nghĩa trên đều đúng, tuy nhiên chưa đủ. Tất cả đều thiếu yếu tố thứ tư, sự bóc lột.  Các nhà phân phối lẻ đều cố giấu đi điều này, và nhiều người trong số chúng ta cũng cố né chủ đề này.  Khi trang phục được sản xuất nhanh và rẻ, chúng được sản xuất bằng sự bóc lột.
“Tại sao?” “Như thế nào?” Và “Tôi vẫn có thể yêu thích thời trang và không màn tới đề tài bóc lột được không?”. Ừ thì, đối với những tín đồ denim, những tín đồ mê thời trang và những bạn yêu thích quần lycra, bài viết này dành cho bạn.

THỜI TRANG NHANH MANG LẠI HỆ LỤY GÌ?

CHI PHÍ CON NGƯỜI: BÓC LỘT VÀ TỬ VONG

Hiện trường tòa nhà Plaza Rana, 2013. Nguồn: nyusternbhr, Flickr
Nhìn chung, chúng ta có thể sử dụng hai bước nhảy vọt kinh tế lớn để giải thích về con đường thời trang nhanh đang lớn mạnh – Cách mạng Công nghiệp, và sự thúc đẩy toàn cầu hướng đến chủ nghĩa tân tự do.
Vào thế kỷ 18, Cách mạng Công nghiệp biến việc sản xuất may mặc tại nhà thành các nhà máy và công ty dệt may.  Tại Anh, rất nhiều người nghèo, gồm: nam, nữ và trẻ em trở thành lực lượng lao động đằng sau ngành công nghiệp ‘áo quần may sẵn’  đang phát triển này.  Nhân công lao động cực nhọc, các chủ nhà máy trả lương cho họ cực thấp, ép làm thêm giờ và duy trì các điều kiện làm việc rất tệ.  Các vật liệu thô được ‘mua’ tại các nước thuộc địa, nơi mà chế độ nô lệ bảo đảm nguồn cung lao động giá rẻ và làm việc không ngừng.
Hai trăm năm sau và chúng ta đang ở giữa những năm 90 tân tự do và toàn cầu hóa phát triển.  Điều này mang lại sự thay đổi nhanh chóng của hệ thống sản xuất may mặc rộng khắp thế giới.  Nhằm đáp ứng nhu cầu gia tăng của khách hàng và các thỏa thuận thương mại tự do mới, các nhãn hiệu phương Tây bắt đầu chuyển sản xuất ra nước ngoài.  Họ thuê các nhà máy, các nhà máy thuê nhà thầu, các nhà thầu thuê nhà thầu phụ, các nhà thầu phụ thuê công nhân may mặc tại bán cầu Nam.  Để đáp ứng đơn đặt hàng của các thương hiệu lớn, các cơ sở sản xuất lớn được xây dựng tại các nước có nhân công rẻ và ít luật bảo hộ lao động. Cứ như thế, chuỗi cung ứng hàng hóa dài ngoằn này đồng hành với việc giảm sự minh bạch, và các ông lớn thời trang có thể thoát tội giết người, theo nghĩa đen.
Khi quy trình thuê ngoài vẫn tiếp diễn cho đến ngày nay, công nhân may mặc bị kìm hãm trong cuộc chạy đua khốn khổ này.  Các nhà máy rải khắp Đông Nam Á, Mỹ Latin, Đông Âu và Châu Á vẫn tiếp tục thi nhau giành hợp đồng từ các nhà bán lẻ phương tây.  Đa số (xấp xỉ 80%) công nhân may thế giới là phụ nữ và nạn phân biệt đối xử về giới thì đầy rẫy.  Các vị trí giám sát trả lương theo giờ thường được trao cho nam giới, nữ giới thì được trả lương theo sản phẩm, họ thường bị lạm dụng bằng lời nói và thể chất, bất chấp các quy định về an toàn lao động.
Lao động trẻ em không còn là điều xa lạ nữa, và các điều kiện làm việc đe dọa tính mạng hoặc 20 giờ/ngày cũng thường như cơm bữa.  Chủ nhà máy trả lương bèo nhất có thể, buộc làm ngoài giờ, duy trì các điều kiện làm việc không vệ sinh và tệ nhất.  Một số người còn cho rằng đây là quy trình hiệu quả. Nên gọi đúng hơn là quy trình bóc lột 2.0. Và chúng ta tiến đến thời đại toàn cầu hóa.

CHI PHÍ TÂM LÝ: SỰ PHỤ THUỘC

Nguồn: Unsplash
Theo nghĩa đen, thời tranh nhanh khá gây nghiện.
Các nghiên cứu cho thấy khi chúng ta mua được một món hời, dopamine trong não được kích hoạt.  Dopamine là chất dẫn truyền thần kinh giúp ta cảm thấy hưng phấn, tương tự như các loại nghiện, nghiện hút thuốc lá, thuốc phiện và caffeine.  Giá quần áo thì ngày càng rẻ và nguồn cung thì chẳng bao giờ vơi, nên cơ hội nghiện dopamine càng gia tăng.
Ví dụ: Misguided tự hào tuyên bố trên website rằng họ sản xuất khoảng 1000 mẫu mới hàng tuần – đúng như tên gọi misguided (lạc lối).  Để tống đi số lượng khổng lồ, các nhãn hiệu thực hiện các chiêu trò tâm lý. Họ triển khai các chiến dịch quảng cáo sử dụng những người nổi tiếng.  Họ tạo ra những ý thức sai về mức độ cấp thiết với các chương trình giảm giá và thay đổi bố cục các cửa hàng thường xuyên, bố trí các mặt hàng rẻ cạnh những mặt hàng tương tự nhưng đắt hơn để tạo ra nhận thức sai về giá trị.  Họ bắt tay với các ứng dụng ‘mua trước, trả sau’ nhằm khuyến khích chi tiêu vội vã.  Đây là tâm lý học hành vi 101.  Kết quả: tạo ra chủ nghĩa tiêu dùng ép buộcnghiện thời trang nhanh.
Các nhãn hiệu muốn chúng ta mua sắm nhiều hơn, và quần áo với chất lượng tệ mau hỏng giúp đẩy nhanh tiêu thụ hàng mới.  Ngày nay, áo quần được thiết kế để xài nhanh và vứt lẹ.  Các thống kê cho thấy hiện nay, ở Mỹ, mỗi người tiêu dùng trung bình sở hữu ít hơn gấp năm lần số lượng quần áo so với năm 1980.  Cứ năm sản phẩm sản xuất nhanh, thì sẽ có ba sản phẩm được thải ra môi trường hoặc thiêu hủy mỗi năm.
Theo nhà kinh tế học, Tim Jackson, chúng tôi càng nhìn sâu vào cái hệ thống mà:
Người ta bị thuyết phục tiêu tiền mà họ không có, để mua những thứ họ không cần, nhằm gây ấn tượng không tồn tại lâu, với những người mà chúng ta không quan tâm.
Đây là một trích dẫn tuyệt vời, tôi chỉ muốn thêm một ý.  Có một nơi mà cách chúng ta chi tiêu đang để lại dấu ấn lâu dài, và đó là nơi mà tất cả chúng ta đền phụ thuộc vào – ngôi nhà chung – Trái đất.

CHÍ PHÍ MÔI TRƯỜNG: THẢM HỌA

Nguồn: Pexels
Từ các vụ mùa cotton đến những chiếc áo crop-top, mỗi công đoạn trong ngành công nghiệp may mặc, từ cánh đồng đến lễ hội thời trang đều tạo mang lại các hệ lụy đối với môi trường.  Các mặt hàng được bày biện tỉ mỉ lung linh tại các cửa hiệu, làm chúng ta mất kết nối những gì trước mắt với quy trình đằng sau chúng, cảnh trồng trọt, các nhà máy và quy trình vận chuyển.  Và hệ lụy của các quy trình đó quá lớn và ngày càng lan rộng.  Từ việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch, ô nhiễm sông ngòi, các hệ thống nước ngọt cạn kiệt, chất thải sản xuất khổng lồ, nhựa thải ra các đại dương, thiệt hại gia tăng hơn bao giờ hết.

BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Nguồn: Pexels
Ngay bây giờ, hành tinh của chúng ta nóng hơn ít nhất 12,000 năm qua. Nhờ vào một phần không nhỏ của ngành thời trang toàn cầu.
Vải mềm mượt với các gam màu pastel xinh xắn không lập tức hét ra dầu và than, nhưng dầu và than là nhiên liệu đa phần được sử dụng để sản xuất áo quần.  Sợi tổng hợp phổ biến được gia tăng sản xuất bằng việc sử dụng than và xăng dầu.  Khi chúng sử dụng ít nước hơn các thành phần tự nhiên, đòi hỏi năng lượng và thải ra CO2 cao hơn.
Sợi tổng hợp cũng gây ra ô nhiễm.  Vì nhựa gốc-dầu, polyester không tự phân hủy như các sợi tự nhiên.  Chúng có thể tồn tại ở các bãi rác hàng trăm năm.  Khi giặt quần áo, sợi tổng hợp rụng ra và các sợi vi nhựa hòa vào các dòng nước và đại dương.  Ngành thời trang chi phí thấp, tốc độ cao đang ngày càng chiếm lĩnh thị trường, nên họ phải sử dụng sợi tổng hợp giá rẻ như polyester.  Nếu bạn kiểm tra áo T-shirt bây giờ, có khả năng bạn sẽ thấy ít nhất một loại sợi tổng hợp – hiện nay, ước tính sợi tổng hợp góp 60% hàng may mặc toàn cầu.
Khi hàng may mặc được sản xuất, chúng có thể được vận chuyển nhiều lần quanh thế giới, trước khi được bày biện ở một kệ hàng nào đó.  Thông kê cho thấy, tác động carbon của ngành thời trang ngày càng lớn gồm cả vận chuyển hàng không và hàng hải. Mỗi tấn carbon này được thải ra đẩy nhiệt độ toàn cầu tăng bình quân gần 1.5°C – con đường mà chúng ta đã thấy thiệt hại không thể nào sữa chửa được.

MẤT ĐA DẠNG SINH HỌC

Từ những cá thể cá voi khổng lồ đến các vi khuẩn nhỏ bé, sự đa dạng các loài giúp tạo và duy trì sự sống trên hành tinh này.  Và chúng ta đang đánh mất chúng ở mức báo động.  Nông nghiệp thời trang sử dụng nhiều thuốc trừ sâu, góp phần lớn  trong công cuộc hủy diệt này.
Nhu cầu quần áo tăng, kéo theo nhu cầu doanh thu cao và trồng vụ mùa phát triển nhanh.  Điều này dẫn đến sự thay đổi đáng chú ý đối với nông nghiệp sử dụng quá nhiều thuốc trừ sâu và phá hủy đa dạng sinh học.
Hiện nay, các chuỗi cung cấp của ngành thời trang nhanh đòi hỏi sản xuất cotton đạt doanh thu cao, nông dân sử dụng các hóa chất độc hại vượt mức.  Tất cả những điều này loại bỏ các sinh vật tự nhiên như fungi (nấm), côn trồng và cỏ dại.  Chúng làm ô nhiễm đất và nước xunh quanh.  Chúng phá hủy số lượng côn trùng, giảm thiểu sự màu mỡ của đất đai, làm nhiễm độc hệ thống nước và sự sống không còn nữa.  Vandana Shiva, học giả và nhà hoạt động vì môi trường gọi các thuốc trừ sâu là ‘ma túy sinh thái’, vì sử dụng càng nhiều thuốc trừ sâu cho trồng trọt, cây trồng lại càng phụ thuộc chúng nhiều hơn.

CÁC CỘNG ĐỒNG

Ở Trung Quốc, câu nói đùa đã không còn hài hước nữa, đó là bạn chỉ cần nhìn nước sông mỗi mùa là biết được màu ‘thuốc trừ sâu’.
Qua nhiều năm, các dòng chảy đã từng là mạch sống của các cộng đồng khắp Châu Á, đã và đang gánh chịu không ngừng nước xả không được xử lý từ việc nhuộm vải, kim loại nặng và các chất độc khác từ các nhà máy dệt may xung quanh.  Người dân không có sự lựa chọn khác, họ tiếp tục sử dụng nguồn nước này để uống và tắm.  Các bệnh như ung thư, da và dạ dày là các bệnh tiêu biểu ở địa phương, nhưng các sự việc như vậy vẫn tiếp tục bị phớt lờ bởi các hãng thời trang gây ô nhiễm.
Và không chỉ lạm dụng nước mà còn sử dụng rất nhiều nước, làm ảnh hưởng đến các cộng đồng dễ bị tổn thương.  Thời trang nhanh cần rất nhiều nước. Để sản xuất chỉ một chiếc áo T-shirt đơn giản, ước tính xấp xỉ 2,700 lít nước. Tương đương hơn 25 buồng nước tắm dùng cho mỗi chiếc áo T-shirt cotton mà bạn sở hữu.
Một ví dụ rõ ràng hơn, biển Aral ở Uzbekistan từng là biển hồ lớn thứ tư thế giới, bao quanh bởi các làng chài, các khu rừng tươi xanh và các vùng đất ngập nước.  Nhằm duy trì công nghiệp xuất khẩu hàng may mặc, nửa sau thế kỷ 20, chính phủ bắt đầu đổi chiều nguồn nước ngọt để tưới tiêu các vụ mùa cotton và duy trì phát triển công nghiệp cotton.  Dân chài mất sinh kế.  Ô nhiễm do muối và bụi từ lòng hồ gây ra các vấn đề sức khỏe phổ biến khắp nơi.
Vào năm 2014, NASA công bố các bức ảnh gây sốc, cho thấy biển đang cạn khô. Nhờ các hoạt động phục hồi từng bước được tiến hành, nguồn nước đang dần quay trở lại, các địa phương hiện vẫn còn đang gánh chịu các hậu quả.  Tỷ lệ thất nghiệp cao, hàng ngàn người nhiễm các bệnh hô hấp và bị ảnh hưởng sức khỏe lâu dài.

Biển Aral ở Uzbekistan gần khô hoàn toàn do phải tưới tiêu cánh đồng cotton.  Nguồn NASA Earth Observatory

CHẤT THẢI DỆT MAY

Các núi chất thải. Nguồn: Pexels
Ngành thời trang thải, đốt và đổ hàng tấn vải tại các bãi rác. 73% chất liệu để dệt may nằm ở các bãi rác hoặc được thiêu hủy.  Trong khi các thiết kế được vẽ vời tại các nước phương Tây (Âu hoặc Mỹ),  sản xuất thì đóng tại bán cầu Nam.  Điều đó nghĩa là gì, thì ai cũng biết rồi: sản phẩm lỗi, hiểu nhầm, in nhầm là chuyện tất nhiên.  Nhiều lô hàng thường bị vứt bỏ trước khi xuất xưởng.
Sau khi bán, tình hình cũng chẳng tốt đẹp hơn là bao.  Hàng may mặc chất lượng kém đồng nghĩa với việc quần áo sẽ phải bị thay thế nhanh và thường xuyên hơn. Xấp xỉ 85% sự tiêu thụ áo quần ở Mỹ bị vứt bỏ các bãi rác sau khi sử dụng,  thay vì bán lại hoặc tái chế.
Các nhãn hiệu thường tích cực khuyến khích vòng quay vứt bỏ, để vận chuyển nhiều chuyến hàng hơn.  Vào 2017 và 2018, tại một vụ đấu thầu nhằm ngăn cổ phiếu bị phá giá, các nhãn hiệu như H&M, Burberry và Nike bị lộ việc đốt các núi sản phẩm không bán được. Đối với trường hợp của H&M, họ tuyên bố đó là 19 tấn quần áo lỗi thời,  hoặc tương đương khoảng 50,000 chiếc quần jeans. Trong hệ thống mà các núi áo quần chưa được mặc mà đã bị đốt và xé rách, chính các quy trình sản xuất chúng lại hủy hoại chúng, thì còn gì sai hơn nữa.

THỜI TRANG NHANH: LÀM THẾ NÀO ĐỂ CHÚNG TA KHÔNG LAO MÌNH VÀO ĐÓ NỮA?

Nguồn: Unsplash
Người ta thường nói, nếu chúng ta chỉ dừng việc mua quá nhiều quần áo, mọi thứ sẽ thay đổi.  Có một phần đúng, vì việc mua sắm góp phần giúp các nhãn hiệu thời trang thâu tóm nhiều quyền lực hơn nữa.  Vâng, chúng ta có thể tạo ra các thay đổi quan trọng ở mức cá nhân, và chúng ta không góp phần làm vấn đề lớn hơn.  Vâng, các thói quen mua sắm phải thay đổi, và sức mạnh của người tiêu dùng vươn xa mong đợi của bạn.
Các thay đổi cá nhân không phải lúc nào cũng dễ, và chả ai là ‘nhà hoạt động vì môi trường’ hoàn hảo cả.  Làm những gì bạn có thể và đẩy giới hạn bản thân đi xa hơn để sống với các giá trị của chính mình và tạo ra thay đổi mà bạn muốn thấy là điều cốt lõi.

Thời trang nhanh quá lớn và không thể phá hủy nó trong chớp mắt, nhưng là người tiêu dùng và là công dân trái đất, chúng ta hãy từng bước chống lại nó.  Nếu bạn muốn hành động, đây là vài gợi ý mà bạn có thể bắt đầu:

  1. Yêu cầu sự minh bạch – Nếu bạn không thể tưởng tượng cuộc sống mà không mua sắm; thì hãy tìm hiểu rõ thông tin và chia sẻ chúng. Tham gia vào chiến dịch Cách mạng thời trang #ai-may-quần-áo-của-tôi và chống lại hệ thống đang kìm hãm nhiều công nhân được trả lương rẻ mạt, bị bóc lột và thực hiện công việc nguy hiểm. Tham khảo Chỉ số Minh bạch hàng năm, ủng hộ các nhãn hiệu bền vững nhất và cùng nhau chịu trách nhiệm. The Fashion Checker là nguồn hay giúp bạn kiểm tra bất kỳ nhãn hiệu nào, về mức lương, sự minh bạch và các cam kết với cộng đồng.
  2. Hãy sử dụng trang phục 30 lần – Khi mua một sản phẩm ‘Tôi có thực sự cần nó không? Tôi sẽ mặc nó 30 lần? Chất lượng tốt và có sử dụng lâu bền không? Kiểm tra chất lượng quần áo trước khi mua. Truy cập hướng dẫn chi tiết này.
  3. Mua đồ cũ – Tại nhiều thành phố, các tiệm đồ cũ và vintage đang ngày càng phổ biến, các diễn đàn như Depop thường giới thiệu đa dạng quần áo cũ và vintage. Depop đóng ở xứ Anh Esooko với nhiều quần áo cũ vintage và lợi nhuận được dùng cho các hoạt động vì môi trường.
  4. Tổ chức đổi quần áo – Sửa, mặc lại, tái chếvà thuê. Đừng vứt bỏ quần áo, tìm thợ may tại nơi bạn sống, hoặc bạn có thể tự sửa quần áo. Tặng quần áo không dùng nữa.  Thuê quần áo dự sự kiện – Rent the Runway có lẽ được biết đến nhiều nhất. By Rotation là một diễn đàn khác ở Anh Quốc điều phối hoạt động trao đổi quần áo sự kiện hoặc mặc thường xuyên.
Điều cuối cùng và quan trọng nhất …
  1. Hãy nổi dậy! – Các nhãn hiệu thời trang nhanh sẽ không bao giờ thay đổi, trừ khi luật bắt buộc, và thời trang nhanh vẫn ở vị trí thấp trong danh sách cần tác động chính trị. Yêu cầu chính phủ hành động.  Tham gia XR, hãy lên tiếng và cùng nhau tạo sự thay đổi.

Nguồn tiếng Anh: https://rebellion.global/blog/2021/07/26/fast-fashion/

Digiprove sealCopyright secured by Digiprove © 2021

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *